« خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ » ابو الفتوح نوشته است : و مراد بشش روز آن است كه بتقدير شش روز از براى آنكه روز عبارت باشد من طلوع الشّمس الى غروبها و آنگه آفتاب نبود . فخر : آيا مقصود از اين ايّام همين روزهاى دنيا است يا چنان كه از ابن عبّاس نقل شده است كه مقصودش « روز » از روزهاى آخرت است كه هر روزى هزار سال است بدليل اين آيه « وَإِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ » يعنى روز بپيشگاه خدا مثل هزار سالى است كه شما در حسابهاى خود منظور ميداريد . قاضى گفته است مقصود همين روزها است كه مردم ميتوانستند بفهمند ولى چون در تورات و انجيل ايّام آخرت گفته شده است و مردم بواسطه ى معاشرت با يهودى و مسيحى از اين معنى مطَّلع بوده‌اند ممكن است كه مقصود ايّام آخرت باشد . عبده : يعنى آرزوهاى خداوندى كه مدّت ايجاد و تكوين است و دوره - هاى تحويل و تحوّل موجودات است ، نه مقصود روزهاى ما باشد كه جزء آفرينش اين موجودات پيدا شده است ، و مؤيّد اين نظر آيات قرآن است « وَإِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ » و « تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْه فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُه خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ » و در علم هيئت ثابت شده است كه در كره هاى ديگر شبانه روز تفاوت دارد با شبانه روز كره ى زمين ما بموجب اختلاف حجم و بعد و سرعت حركت آنها ، و اين خورشيدهاى نورانى با ستاره هاى روشن كه بدور آنها هستند و باصطلاح قرآن از دخان و به زبان علم امروز از سديم تكوين و تكميل شده است ، البتّه هر روزى از مدّت اين ايجاد و تكميل برابر است با مليونها سال شمسى ما بلكه با مليونها سال سرعت حركت نور . « وَكانَ عَرْشُه عَلَى الْماءِ » 7 تبيان : اين جمله ميفهماند كه عرش خداوند بر آب است و آب به چيزى تكيه ندارد ، و اين خود بهترين و برتر وسيله است براى باريك بينى انسان و فكر او در آفرينش و ايمان بحقّ . مجمع : ابو مسلم گفته است : عرش بمعنى ساختن است بدليل اين جمله ى